Xuất nhập khẩu là gì?
Câu trả lời ngắn cho câu hỏi xuất nhập khẩu là gì: đó là cách gọi chung của hai hoạt động là xuất khẩu hàng hóa và nhập khẩu hàng hóa. Ở Việt Nam, khái niệm này được định nghĩa chính thức tại Điều 28 Luật Thương mại 2005, văn bản đến nay vẫn còn hiệu lực và chưa có luật thay thế.
Định nghĩa theo Điều 28 Luật Thương mại 2005
Theo Luật Thương mại số 36/2005/QH11 do Quốc hội ban hành ngày 14/06/2005, có hiệu lực từ 01/01/2006:
Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.
Nhập khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.
Điểm nhiều người bỏ qua là cụm từ “khu vực hải quan riêng”. Theo định nghĩa này, xuất nhập khẩu không nhất thiết phải vượt qua biên giới quốc gia. Hàng từ nội địa bán vào một doanh nghiệp chế xuất trong khu chế xuất vẫn được coi là xuất khẩu, dù xe tải chỉ chạy vài chục cây số trong cùng một tỉnh.
Phân biệt xuất khẩu và nhập khẩu
| Tiêu chí | Xuất khẩu | Nhập khẩu |
|---|---|---|
| Chiều di chuyển của hàng | Từ Việt Nam ra nước ngoài hoặc vào khu vực hải quan riêng | Từ nước ngoài hoặc khu vực hải quan riêng vào nội địa Việt Nam |
| Vai trò của doanh nghiệp Việt Nam | Người bán | Người mua |
| Dòng tiền ngoại tệ | Thu về | Chi ra |
| Ví dụ | Bán cà phê nhân sang châu Âu | Mua mỹ phẩm từ Hàn Quốc về phân phối |
Đặc điểm của hoạt động xuất nhập khẩu
Khi đã rõ xuất nhập khẩu là gì, cần hiểu vì sao nó khác mua bán nội địa. So với mua bán trong nước, hoạt động xuất nhập khẩu phức tạp hơn vì liên quan đến hai hệ thống pháp luật, hai đồng tiền và một quãng đường vận chuyển dài. Có thể tóm lại ở năm đặc điểm chính:
- Chịu sự quản lý trực tiếp của Nhà nước thông qua thuế, hạn ngạch, giấy phép, kiểm tra chuyên ngành và thủ tục hải quan.
- Thanh toán bằng ngoại tệ, thường qua ngân hàng bằng các phương thức như T/T, L/C hoặc D/P.
- Áp dụng tập quán thương mại quốc tế, phổ biến nhất là Incoterms để phân chia trách nhiệm, chi phí và rủi ro giữa người mua và người bán.
- Phụ thuộc vào vận tải quốc tế: đường biển, đường hàng không, đường bộ hoặc kết hợp nhiều phương thức.
- Rủi ro cao hơn: chậm tàu, hư hỏng hàng, biến động tỷ giá, sai mã HS dẫn đến truy thu thuế, hoặc thiếu giấy phép khiến hàng bị lưu tại cảng.
Các loại hình xuất nhập khẩu phổ biến
Hiểu xuất nhập khẩu là gì mới là bước đầu; doanh nghiệp còn cần chọn đúng loại hình, vì mỗi loại hình có thủ tục hải quan và chính sách thuế khác nhau.
Xuất nhập khẩu trực tiếp
Doanh nghiệp tự ký hợp đồng với đối tác nước ngoài, tự đứng tên trên tờ khai hải quan và tự chịu trách nhiệm về lô hàng. Cách này giúp chủ động và tiết kiệm phí trung gian, nhưng đòi hỏi doanh nghiệp có kinh nghiệm hoặc có đơn vị logistics hỗ trợ thủ tục.
Ủy thác xuất nhập khẩu
Doanh nghiệp (bên ủy thác) nhờ một đơn vị khác đứng tên xuất khẩu hoặc nhập khẩu thay mình. Hình thức này phù hợp với cá nhân, hộ kinh doanh mới bắt đầu hoặc doanh nghiệp chưa đủ điều kiện với một mặt hàng cụ thể. Theo Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, tổ chức nhận ủy thác cũng là người nộp thuế đối với lô hàng.
Tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập
Tạm nhập tái xuất là đưa hàng vào Việt Nam, làm thủ tục nhập khẩu, sau đó làm thủ tục xuất khẩu chính hàng hóa đó ra khỏi Việt Nam. Chiều ngược lại là tạm xuất tái nhập, thường gặp với máy móc mang đi sửa chữa, hàng mang đi hội chợ, triển lãm.
Chuyển khẩu
Thương nhân Việt Nam mua hàng từ một nước để bán sang một nước khác mà không làm thủ tục nhập khẩu vào Việt Nam và không làm thủ tục xuất khẩu ra khỏi Việt Nam. Hàng có thể đi thẳng từ nước bán sang nước mua mà không ghé cảng Việt Nam.
Xuất nhập khẩu tại chỗ
Hàng hóa được giao nhận ngay trên lãnh thổ Việt Nam nhưng vẫn làm thủ tục như xuất nhập khẩu, ví dụ doanh nghiệp nội địa bán hàng cho doanh nghiệp chế xuất theo chỉ định của thương nhân nước ngoài. Từ ngày 01/07/2025, khái niệm hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại chỗ được bổ sung vào Luật Hải quan thông qua Luật số 90/2025/QH15.
Gia công quốc tế
Doanh nghiệp Việt Nam nhận nguyên liệu từ đối tác nước ngoài để gia công thành sản phẩm, sau đó xuất trả. Đây là loại hình quen thuộc của ngành may mặc, giày da và điện tử.
Ai được kinh doanh xuất nhập khẩu? Điều kiện pháp lý cần biết
Một câu hỏi đi liền với “xuất nhập khẩu là gì” là ai được phép làm. Doanh nghiệp Việt Nam không phải đăng ký ngành nghề “xuất nhập khẩu” và cũng không cần xin giấy phép kinh doanh xuất nhập khẩu riêng. Điều cần kiểm tra là bản thân mặt hàng có thuộc diện cấm, diện phải có giấy phép hay diện phải đáp ứng điều kiện hay không.
Quyền xuất khẩu, quyền nhập khẩu của doanh nghiệp
Điều 7 Luật Doanh nghiệp 2020 ghi nhận kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu là một quyền của doanh nghiệp. Quyền này được cụ thể hóa tại Điều 3 Nghị định 69/2018/NĐ-CP của Chính phủ (ban hành ngày 15/05/2018): thương nhân Việt Nam không có vốn đầu tư nước ngoài được kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu không phụ thuộc vào ngành, nghề đăng ký kinh doanh, trừ hàng hóa cấm hoặc tạm ngừng xuất khẩu, nhập khẩu. Trên thực tế, doanh nghiệp chỉ cần kê khai có hoạt động xuất nhập khẩu trong thông tin đăng ký thuế.
Với tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, quyền xuất khẩu, quyền nhập khẩu thực hiện theo lộ trình cam kết quốc tế và quy định riêng, nên cần kiểm tra kỹ trước khi giao dịch.
Hàng cấm, hàng theo giấy phép, hàng theo điều kiện
Theo Luật Quản lý ngoại thương số 05/2017/QH14 và Nghị định 69/2018/NĐ-CP, hàng hóa được chia thành các nhóm quản lý chính:
- Hàng cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu: Chính phủ quy định danh mục theo Điều 10 Luật Quản lý ngoại thương. Không doanh nghiệp nào được kinh doanh nhóm hàng này.
- Hàng theo giấy phép, theo điều kiện: liệt kê tại Phụ lục III Nghị định 69/2018/NĐ-CP. Doanh nghiệp phải có giấy phép của bộ, ngành quản lý hoặc đáp ứng điều kiện trước khi làm thủ tục.
- Hàng phải kiểm tra chuyên ngành: phải kiểm tra chất lượng, an toàn thực phẩm, kiểm dịch… theo Điều 65 Luật Quản lý ngoại thương.
- Hàng thông thường: chỉ cần làm thủ tục tại cơ quan hải quan.
Mỹ phẩm là ví dụ điển hình. Mỹ phẩm nhập khẩu không cần giấy phép nhập khẩu, nhưng phải được Cục Quản lý Dược – Bộ Y tế cấp số tiếp nhận Phiếu công bố sản phẩm mỹ phẩm trước khi làm thủ tục hải quan. Nhiều doanh nghiệp mới đặt hàng xong mới đi làm công bố, dẫn đến hàng nằm cảng chờ hồ sơ. Đây cũng là mảng Air & Sea Global hỗ trợ khách hàng nhiều nhất qua dịch vụ công bố mỹ phẩm và thực phẩm chức năng.
Quy trình xuất nhập khẩu hàng hóa cơ bản
Nếu xuất nhập khẩu là gì đã được trả lời bằng định nghĩa, thì quy trình cho thấy nó vận hành ra sao. Một lô hàng nhập khẩu thông thường đi qua bảy bước, từ ký hợp đồng đến khi hàng về kho. Quy trình xuất khẩu diễn ra theo chiều ngược lại với logic tương tự.
- Đàm phán và ký hợp đồng ngoại thương: thống nhất hàng hóa, giá, điều kiện Incoterms, phương thức thanh toán và thời gian giao hàng.
- Kiểm tra chính sách mặt hàng: xác định mã HS, thuế suất, mặt hàng có cần giấy phép, công bố hay kiểm tra chuyên ngành không. Bước này nên làm trước khi đặt cọc.
- Xin giấy phép hoặc công bố sản phẩm (nếu thuộc diện quản lý).
- Đặt chỗ vận chuyển (booking): chọn vận tải đường biển cho hàng khối lượng lớn hoặc vận tải hàng không cho hàng gấp, giá trị cao.
- Chuẩn bị bộ chứng từ và theo dõi lịch tàu, lịch bay.
- Khai báo hải quan, nộp thuế và thông quan: khai tờ khai điện tử, chờ phân luồng (xanh, vàng, đỏ), nộp thuế và hoàn tất thông quan.
- Nhận hàng và vận chuyển về kho.
Với doanh nghiệp chưa có bộ phận xuất nhập khẩu, bước 2 và bước 6 là nơi phát sinh rủi ro nhiều nhất. Air & Sea Global nhận khai báo hải quan và giao hàng DDP – DDU trọn gói để doanh nghiệp không phải tự xử lý phần này.
Bộ chứng từ xuất nhập khẩu cơ bản
Bộ chứng từ là căn cứ để hải quan kiểm tra, tính thuế và để các bên thanh toán. Một bộ hồ sơ cơ bản thường gồm:
- Hợp đồng ngoại thương (Sales Contract).
- Hóa đơn thương mại (Commercial Invoice): căn cứ xác định trị giá hàng.
- Phiếu đóng gói (Packing List): số kiện, trọng lượng, quy cách.
- Vận đơn: B/L với hàng đường biển, AWB với hàng đường hàng không.
- Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O): dùng để hưởng thuế suất ưu đãi theo các hiệp định thương mại.
- Tờ khai hải quan.
- Giấy phép, phiếu công bố, kết quả kiểm tra chuyên ngành (nếu có).
Thông tin giữa các chứng từ phải khớp nhau: tên hàng, số lượng, trị giá. Sai lệch nhỏ như khác một chữ trong tên hàng giữa invoice và tờ khai cũng có thể khiến lô hàng bị yêu cầu giải trình.
Các khoản chi phí và thuế trong một lô hàng xuất nhập khẩu
Nhiều người tìm hiểu xuất nhập khẩu là gì nhưng bỏ qua phần chi phí. Thực tế, chi phí một lô hàng không chỉ có giá mua và cước tàu. Mức phí cụ thể thay đổi theo tuyến, mặt hàng và thời điểm, nhưng cấu phần chi phí thường gồm:
| Nhóm chi phí | Các khoản thường gặp |
|---|---|
| Vận chuyển quốc tế | Cước biển hoặc cước hàng không, phụ phí nhiên liệu |
| Phí tại cảng, sân bay (local charges) | THC, phí D/O, phí chứng từ, phí xếp dỡ, lưu kho bãi |
| Thuế | Thuế nhập khẩu (hoặc thuế xuất khẩu), thuế giá trị gia tăng; một số mặt hàng có thêm thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường |
| Thủ tục | Lệ phí hải quan, phí dịch vụ khai báo, phí kiểm tra chuyên ngành, phí công bố hoặc giấy phép |
| Khác | Bảo hiểm hàng hóa, vận chuyển nội địa đến kho |
Căn cứ tính thuế được quy định tại Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu số 107/2016/QH13, đã được sửa đổi bởi Luật số 90/2025/QH15 (hiệu lực 01/07/2025) và Luật Công nghệ cao số 133/2025/QH15 (hiệu lực 01/07/2026). Số thuế được xác định dựa trên trị giá tính thuế và thuế suất của từng mã HS, vì vậy áp đúng mã HS ngay từ đầu là cách tiết kiệm chi phí hiệu quả nhất.
Xuất nhập khẩu và logistics khác nhau thế nào?
Xuất nhập khẩu là giao dịch mua bán hàng hóa quốc tế; logistics là chuỗi dịch vụ đưa hàng hóa đó từ người bán đến người mua. Người mới tìm hiểu xuất nhập khẩu là gì rất hay dùng lẫn hai khái niệm này, dù vai trò của chúng khác nhau rõ rệt.
| Tiêu chí | Xuất nhập khẩu | Logistics |
|---|---|---|
| Bản chất | Hoạt động thương mại: mua, bán hàng hóa | Hoạt động dịch vụ: vận chuyển, lưu kho, thủ tục |
| Chủ thể | Nhà sản xuất, thương mại, nhãn hàng, nhà phân phối | Công ty forwarder, hãng tàu, hãng bay, kho bãi, đại lý hải quan |
| Công việc chính | Tìm đối tác, đàm phán, ký hợp đồng, thanh toán | Booking, vận chuyển, khai hải quan, giao hàng |
| Phạm vi | Giao dịch quốc tế hoặc với khu vực hải quan riêng | Cả quốc tế và nội địa |
Nói cách khác, doanh nghiệp quyết định mua gì, bán gì; đơn vị logistics đảm bảo hàng đến nơi đúng hạn, đúng thủ tục.
Air & Sea Global đồng hành cùng doanh nghiệp xuất nhập khẩu
Air & Sea Global cung cấp giải pháp logistics trọn gói cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu: vận tải đường biển (FCL, LCL), vận tải hàng không, khai báo hải quan, giao hàng DDP – DDU và công bố mỹ phẩm, thực phẩm chức năng. Với mạng lưới đại lý tại hơn 50 quốc gia và tư cách thành viên WCA, chúng tôi xử lý cả phần vận chuyển lẫn phần pháp lý, để quý doanh nghiệp tập trung vào bán hàng. Bạn có thể tham khảo cách chúng tôi triển khai thực tế qua case study nhập khẩu hàng từ Trung Quốc.
Câu hỏi thường gặp
Xuất nhập khẩu là gì và bao gồm những hoạt động nào?
Xuất nhập khẩu là gì? Đó là việc đưa hàng hóa ra khỏi hoặc vào lãnh thổ Việt Nam theo Luật Thương mại 2005. Hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế gồm xuất khẩu, nhập khẩu, tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập và chuyển khẩu. Đi kèm là các công việc như đàm phán hợp đồng, thanh toán quốc tế, vận chuyển, khai báo hải quan và xin giấy phép khi cần.
Doanh nghiệp có phải đăng ký ngành nghề xuất nhập khẩu không?
Không. Theo Điều 3 Nghị định 69/2018/NĐ-CP, thương nhân Việt Nam không có vốn đầu tư nước ngoài được kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu không phụ thuộc vào ngành nghề đăng ký kinh doanh, trừ hàng cấm hoặc hàng tạm ngừng xuất nhập khẩu. Doanh nghiệp chỉ cần kê khai có hoạt động xuất nhập khẩu trong thông tin đăng ký thuế và đáp ứng giấy phép, điều kiện riêng nếu mặt hàng yêu cầu.
Cá nhân, hộ kinh doanh có được nhập khẩu hàng hóa không?
Hộ kinh doanh được thành lập hợp pháp được xuất nhập khẩu hàng hóa không phụ thuộc ngành nghề đăng ký, trừ hàng cấm hoặc tạm ngừng xuất nhập khẩu. Với cá nhân chưa đăng ký kinh doanh, cách phổ biến là nhập khẩu ủy thác qua một doanh nghiệp đứng tên tờ khai. Hàng thuộc diện có điều kiện như mỹ phẩm, thực phẩm chức năng vẫn phải hoàn tất công bố trước khi nhập.
Xuất nhập khẩu khác logistics như thế nào?
Xuất nhập khẩu là hoạt động thương mại: doanh nghiệp mua hoặc bán hàng hóa với đối tác nước ngoài. Logistics là hoạt động dịch vụ phục vụ giao dịch đó, gồm vận chuyển, lưu kho, khai báo hải quan và giao hàng. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu thường thuê đơn vị logistics như forwarder để xử lý phần vận chuyển và thủ tục, giúp giảm rủi ro và tiết kiệm thời gian.
Người mới nên bắt đầu xuất nhập khẩu từ đâu?
Bước đầu tiên là hiểu rõ xuất nhập khẩu là gì và kiểm tra chính sách của mặt hàng định kinh doanh: mã HS, thuế suất, mặt hàng có cần giấy phép, công bố hay kiểm tra chuyên ngành không. Sau đó tính toán đầy đủ chi phí cập kho, chọn điều kiện Incoterms phù hợp và làm việc với một đơn vị logistics có kinh nghiệm về đúng nhóm hàng đó.
Kết luận
Hiểu đúng xuất nhập khẩu là gì theo luật giúp doanh nghiệp tránh được những sai lầm tốn kém nhất: chọn sai loại hình, bỏ sót giấy phép, khai sai mã HS hoặc tính thiếu chi phí. Lưu ý rằng dự án Luật sửa đổi Luật Thương mại và Luật Quản lý ngoại thương đang trong quá trình xây dựng, nên doanh nghiệp cần theo dõi khi có văn bản mới được thông qua. Nếu quý doanh nghiệp đang chuẩn bị lô hàng đầu tiên hoặc cần rà soát quy trình hiện tại, đội ngũ Air & Sea Global sẵn sàng tư vấn.
CÔNG TY TNHH AIR & SEA GLOBAL
- Văn phòng giao dịch: Tầng 14, Tòa Việt Á, 09 Duy Tân, Cầu Giấy, Hà Nội
- Địa chỉ trụ sở: Số 6 D2 Khu nhà ở Cầu Diễn, Phường Phú Diễn, TP Hà Nội, Việt Nam
- Mã số thuế: 0103030711
- Hotline / Zalo tư vấn 24/7: 083 619 9669
- Email: marketing@asglobal.vn
- Website: https://airandseaglobal.vn/
