Nhiều doanh nghiệp khi mới tiếp cận hoạt động ngoại thương thường cho rằng xuất khẩu là đưa hàng ra nước ngoài, còn nhập khẩu là đưa hàng từ nước ngoài vào Việt Nam. Tuy nhiên, trên thực tế có những giao dịch mua bán với đối tác nước ngoài nhưng hàng hóa lại được giao nhận ngay trong lãnh thổ Việt Nam, giao dịch này vẫn được pháp luật quản lý theo loại hình xuất nhập khẩu tại chỗ.
Loại hình này được áp dụng khá phổ biến giữa doanh nghiệp nội địa, doanh nghiệp chế xuất, doanh nghiệp gia công và các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Việc hiểu rõ xuất nhập khẩu tại chỗ là gì không chỉ giúp doanh nghiệp lựa chọn phương án giao dịch phù hợp mà còn hỗ trợ tối ưu chi phí logistics, rút ngắn thời gian giao hàng và chủ động hơn trong hoạt động sản xuất kinh doanh.
Trong bài viết dưới đây, Air & Sea Global sẽ phân tích chi tiết khái niệm, điều kiện áp dụng, hồ sơ, quy trình thực hiện cũng như những điểm khác biệt giữa xuất nhập khẩu tại chỗ và xuất nhập khẩu thông thường theo quy định hiện hành.
Xuất Nhập Khẩu Tại Chỗ Là Gì?
Bản chất của xuất nhập khẩu tại chỗ là các giao dịch mua bán hàng hóa được thực hiện dựa trên hợp đồng có yếu tố nước ngoài nhưng hàng hóa không thực tế xuất khẩu ra nước ngoài hoặc nhập khẩu từ nước ngoài vào Việt Nam. Thay vào đó, việc giao nhận hàng hóa được thực hiện giữa các doanh nghiệp ngay trên lãnh thổ Việt Nam theo chỉ định của thương nhân nước ngoài.
Theo quy định hải quan hiện hành, trường hợp phổ biến nhất là doanh nghiệp Việt Nam bán hàng cho thương nhân nước ngoài, sau đó thương nhân nước ngoài chỉ định giao hàng cho một doanh nghiệp khác tại Việt Nam. Mặc dù hàng hóa không đi qua cửa khẩu quốc tế, các bên liên quan vẫn phải thực hiện đầy đủ thủ tục hải quan theo loại hình xuất nhập khẩu tại chỗ.
Xuất nhập khẩu tại chỗ là giao dịch mua bán có yếu tố nước ngoài ở trong nước
Loại hình này thường phát sinh trong hoạt động gia công, sản xuất xuất khẩu, giao dịch với doanh nghiệp chế xuất (EPE) hoặc doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Về bản chất, đây vẫn là một giao dịch ngoại thương có sự tham gia của thương nhân nước ngoài, nhưng luồng hàng hóa được giao nhận hoàn toàn trong nội địa Việt Nam.
Việc hiểu đúng xuất nhập khẩu tại chỗ là gì giúp doanh nghiệp xác định chính xác loại hình hải quan cần áp dụng, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ đối ứng giữa bên xuất và bên nhập, đồng thời chủ động hơn trong kế hoạch giao hàng, thanh toán và quản lý chi phí logistics.
Khi Nào Doanh Nghiệp Được Phép Khai Báo Xuất Nhập Khẩu Tại Chỗ?
Căn cứ pháp lý cốt lõi quy định về loại hình này nằm tại Khoản 1 Điều 86 Thông tư 38/2015/TT-BTC, được sửa đổi và bổ sung bởi Thông tư 39/2018/TT-BTC. Cơ quan Hải quan quy định rõ 3 nhóm trường hợp cụ thể được phép làm thủ tục thông quan nội địa. Việc hiểu rõ bản chất xuất nhập khẩu tại chỗ là gì và xác định đúng trường hợp áp dụng giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong khâu chuẩn bị chứng từ, đồng thời hạn chế rủi ro bị bác bỏ tờ khai khi kiểm tra sau thông quan.
Sản phẩm gia công chuyển tiếp
Trường hợp này phát sinh khi doanh nghiệp Việt Nam nhận hợp đồng gia công hàng hóa cho một thương nhân nước ngoài. Sau khi hoàn thành công đoạn sản xuất, theo chỉ định của bên thuê gia công, sản phẩm không xuất ra nước ngoài mà được giao thẳng cho một nhà máy khác tại Việt Nam để tiếp tục thực hiện hợp đồng gia công chuyển tiếp hoặc sản xuất công đoạn sâu hơn.
Khi thực hiện nghiệp vụ này, nhân viên chứng từ của bên giao sẽ tiến hành truyền tờ khai hải quan điện tử theo mã loại hình E52 (Xuất sản phẩm gia công) đối ứng với mã loại hình nhập khẩu sản phẩm gia công chuyển tiếp của bên nhận hàng. Giao dịch này giúp tối ưu quy trình sản xuất liên kết giữa các nhà máy trong chuỗi cung ứng nội địa.
Giao dịch với doanh nghiệp chế xuất (EPE)
Doanh nghiệp chế xuất (DNCX) hoặc doanh nghiệp hoạt động trong khu phi thuế quan được coi là khu vực hải quan riêng biệt so với thị trường nội địa. Vì vậy, mọi giao dịch mua bán, trao đổi vật tư, máy móc hoặc sản phẩm giữa công ty nội địa và DNCX đều được quản lý theo cơ chế xuất nhập khẩu tại chỗ.
Doanh nghiệp nội địa khi bán hàng vào DNCX sẽ mở tờ khai xuất khẩu (thường áp dụng mã loại hình B11), còn DNCX sẽ mở tờ khai nhập khẩu đối ứng tương ứng với mục đích sử dụng (như E11 nếu nhập khẩu nguyên liệu sản xuất). Thủ tục này là điều kiện cần thiết để doanh nghiệp nội địa được hưởng mức thuế suất thuế giá trị gia tăng (VAT) ưu đãi 0% đối với hàng xuất khẩu.
Mua bán theo hợp đồng thương mại có chỉ định giao hàng nội địa
Đây là mô hình xuất nhập khẩu tại chỗ mang tính chất thương mại thuần túy và thường gặp nhất đối với các doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu hoặc phân phối sản phẩm. Giao dịch này bắt buộc phải cấu thành từ hai hợp đồng ngoại thương độc lập: Hợp đồng mua bán giữa người xuất khẩu Việt Nam với thương nhân nước ngoài, và hợp đồng giữa thương nhân nước ngoài với người nhập khẩu Việt Nam.
Hàng hóa được bàn giao trực tiếp giữa hai kho nội địa theo đúng văn bản chỉ định giao hàng của đối tác quốc tế. Mô hình này giúp các bên giảm áp lực chi phí logistics chặng biển hoặc chặng bay quốc tế, đồng thời rút ngắn tối đa thời gian luân chuyển hàng hóa giữa người sản xuất gốc và người tiêu thụ cuối cùng.
Xem thêm: Bảng Giá Cước Vận Chuyển Hàng Không Nội Địa Mới Nhất
Các Điều Kiện Áp Dụng Loại Hình Xuất Nhập Khẩu Tại Chỗ
Để thực hiện thủ tục xuất nhập khẩu tại chỗ, doanh nghiệp cần đáp ứng một số điều kiện cơ bản sau:
- Có hợp đồng mua bán, hợp đồng gia công, đơn đặt hàng hoặc văn bản chỉ định giao nhận hàng hóa của thương nhân nước ngoài.
- Thông tin về bên giao hàng, bên nhận hàng và địa điểm giao nhận tại Việt Nam được thể hiện rõ trên các chứng từ liên quan.
- Bên xuất khẩu tại chỗ và bên nhập khẩu tại chỗ thực hiện đầy đủ thủ tục khai báo hải quan theo đúng loại hình quy định.
- Thông tin trên tờ khai xuất khẩu tại chỗ và tờ khai nhập khẩu tại chỗ phải thống nhất về tên hàng, số lượng, trị giá và các nội dung liên quan.
- Hàng hóa thuộc đối tượng được phép thực hiện xuất nhập khẩu tại chỗ theo quy định của pháp luật hải quan và các quy định quản lý chuyên ngành (nếu có).
- Doanh nghiệp lưu giữ đầy đủ hồ sơ thương mại, chứng từ giao nhận, chứng từ thanh toán và các tài liệu liên quan để phục vụ công tác quyết toán, hoàn thuế hoặc kiểm tra sau thông quan.
Tìm hiểu về điều kiện áp dụng loại hình xuất nhập khẩu tại chỗ
Quy Trình Xuất Nhập Khẩu Tại Chỗ
Khác với hoạt động xuất nhập khẩu thông thường, hàng hóa trong giao dịch xuất nhập khẩu tại chỗ không di chuyển qua cửa khẩu quốc tế. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải thực hiện đầy đủ thủ tục hải quan và phối hợp chặt chẽ giữa bên giao hàng và bên nhận hàng.
Bước 1: Đăng ký tờ khai xuất khẩu tại chỗ
Doanh nghiệp xuất khẩu thực hiện khai báo hải quan điện tử trên hệ thống VNACCS theo loại hình phù hợp với giao dịch phát sinh. Sau khi tờ khai được tiếp nhận và xử lý theo quy định, doanh nghiệp chuẩn bị hàng hóa để bàn giao cho đơn vị nhận hàng tại Việt Nam.
Bước 2: Đăng ký tờ khai nhập khẩu tại chỗ
Căn cứ vào thông tin của tờ khai xuất khẩu tương ứng, doanh nghiệp nhập khẩu thực hiện khai báo tờ khai nhập khẩu tại chỗ. Các thông tin về hàng hóa, số lượng, trị giá và đối tác giao nhận cần được thể hiện thống nhất trên cả hai tờ khai.
Bước 3: Thực hiện giao nhận hàng hóa
Sau khi hoàn thành các thủ tục cần thiết, hàng hóa được bàn giao tại địa điểm đã thỏa thuận giữa hai bên. Quá trình giao nhận thường được ghi nhận thông qua biên bản bàn giao hàng hóa hoặc các chứng từ xác nhận giao nhận thực tế.
Bước 4: Hoàn thiện nghĩa vụ thuế và lưu trữ hồ sơ
Tùy từng loại hình giao dịch, doanh nghiệp thực hiện các nghĩa vụ thuế phát sinh theo quy định hiện hành. Sau đó, toàn bộ hồ sơ hải quan, chứng từ thương mại và chứng từ giao nhận cần được lưu giữ đầy đủ để phục vụ công tác kiểm tra sau thông quan hoặc quyết toán khi cần thiết.
Hồ Sơ Xuất Nhập Khẩu Tại Chỗ Gồm Những Gì?
Để hạn chế phát sinh vướng mắc trong quá trình khai báo hải quan, doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ bộ hồ sơ chứng minh giao dịch và việc giao nhận hàng hóa tại Việt Nam. Tùy từng trường hợp cụ thể, hồ sơ xuất nhập khẩu tại chỗ thường bao gồm:
- Hợp đồng mua bán, hợp đồng gia công hoặc các chứng từ thương mại có thể hiện việc giao nhận hàng hóa tại Việt Nam.
- Hóa đơn thương mại (Commercial Invoice) hoặc chứng từ có giá trị tương đương theo quy định của giao dịch.
- Phiếu đóng gói hàng hóa (Packing List), thể hiện số lượng, quy cách đóng gói và thông tin lô hàng.
- Tờ khai hải quan xuất khẩu tại chỗ và tờ khai hải quan nhập khẩu tại chỗ được đăng ký trên hệ thống hải quan điện tử.
- Văn bản chỉ định giao hàng của thương nhân nước ngoài (nếu có), thể hiện rõ đơn vị giao hàng và đơn vị nhận hàng tại Việt Nam.
- Biên bản giao nhận hàng hóa hoặc các chứng từ xác nhận việc bàn giao thực tế giữa các bên.
- Các giấy phép, chứng nhận hoặc tài liệu quản lý chuyên ngành đối với hàng hóa thuộc diện quản lý theo quy định của pháp luật.
Phiên bản này sát thực tế hơn, đúng với nhiều loại hình xuất nhập khẩu tại chỗ hiện nay và ít bị lỗi thời khi chính sách thay đổi.
Ưu Điểm Và Hạn Chế Của Xuất Nhập Khẩu Tại Chỗ
Bất kỳ nghiệp vụ hải quan nào cũng mang lại lợi thế riêng đi kèm với những điểm cần lưu ý. Doanh nghiệp cần nắm vững bản chất để lựa chọn phương án tối ưu chuỗi cung ứng.
Ưu điểm nổi bật
Lợi ích rõ rệt nhất của xuất nhập khẩu tại chỗ là tối ưu quy trình logistics. Do hàng hóa không phải đưa ra cảng biển hoặc sân bay, doanh nghiệp tiết kiệm được đáng kể các khoản cước vận tải quốc tế, phí Local Charge, phí cầu đường và chi phí nâng hạ container. Thời gian hoàn thành chu trình mua bán được rút ngắn từ vài tuần xuống chỉ còn vài ngày. Điều này giúp doanh nghiệp tăng tốc độ quay vòng vốn và giảm rủi ro hư hỏng hàng hóa trong quá trình vận chuyển đường dài.
Hạn chế cần lưu ý
Điểm nghẽn thường gặp nhất là sự bất đồng bộ chứng từ giữa hai doanh nghiệp. Nếu người xuất khẩu và người nhập khẩu khai báo sai lệch về tên hàng, mã HS Code hoặc số lượng, tờ khai đối ứng sẽ khó được thông quan. Bên cạnh đó, áp lực thời hạn 15 ngày để mở tờ khai nhập khẩu đôi khi gây khó khăn nếu doanh nghiệp nhập khẩu chưa kịp chuẩn bị đủ giấy phép chuyên ngành hoặc gặp trục trặc về dòng tiền đóng thuế.
Phân Biệt Xuất Nhập Khẩu Tại Chỗ Và Xuất Nhập Khẩu Thông Thường
Để lựa chọn phương án giao dịch phù hợp, doanh nghiệp cần hiểu rõ sự khác biệt giữa xuất nhập khẩu tại chỗ và xuất nhập khẩu thông thường.
- Về luồng hàng hóa: Đối với xuất nhập khẩu thông thường, hàng hóa thực tế được vận chuyển qua cửa khẩu hoặc biên giới quốc gia. Trong khi đó, xuất nhập khẩu tại chỗ thực hiện việc giao nhận ngay trên lãnh thổ Việt Nam theo chỉ định của thương nhân nước ngoài.
- Về hoạt động vận tải: Xuất nhập khẩu thông thường thường phát sinh vận tải quốc tế bằng đường biển, đường hàng không hoặc đường bộ xuyên biên giới. Ngược lại, xuất nhập khẩu tại chỗ chủ yếu phát sinh hoạt động vận chuyển nội địa giữa các địa điểm giao nhận trong nước.
- Về chứng từ sử dụng: Hàng hóa xuất nhập khẩu thông thường thường đi kèm vận đơn đường biển (Bill of Lading), vận đơn hàng không (Air Waybill) hoặc các chứng từ vận tải quốc tế khác. Đối với xuất nhập khẩu tại chỗ, doanh nghiệp chủ yếu sử dụng các chứng từ giao nhận nội địa, biên bản bàn giao hàng hóa và bộ hồ sơ hải quan đối ứng giữa bên xuất khẩu và bên nhập khẩu.
- Về rủi ro phát sinh: Xuất nhập khẩu thông thường có thể phát sinh các rủi ro liên quan đến vận tải quốc tế, lịch tàu, thời gian giao hàng hoặc chi phí lưu kho bãi. Trong khi đó, xuất nhập khẩu tại chỗ thường tập trung vào việc đảm bảo tính chính xác của hồ sơ hải quan, chứng từ giao dịch và sự thống nhất giữa tờ khai xuất khẩu và nhập khẩu tương ứng.
Phiên bản này chuyên nghiệp hơn, đúng nghiệp vụ hơn và phù hợp với bài SEO cho đối tượng doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
Kết Luận
Nắm rõ xuất nhập khẩu tại chỗ là gì cùng các quy định liên quan giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong quá trình giao dịch, giao nhận hàng hóa và thực hiện thủ tục hải quan. Đây là một hình thức phù hợp trong nhiều trường hợp cần rút ngắn thời gian luân chuyển hàng hóa, giảm chi phí vận chuyển quốc tế và nâng cao hiệu quả vận hành chuỗi cung ứng.
Để quá trình thực hiện diễn ra thuận lợi, doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, đảm bảo tính thống nhất giữa các chứng từ và thực hiện đúng quy định của cơ quan hải quan. Việc rà soát hợp đồng, văn bản chỉ định giao hàng và các chứng từ đối ứng ngay từ đầu sẽ giúp hạn chế nhiều vướng mắc trong quá trình khai báo.
Nếu doanh nghiệp đang gặp khó khăn khi thực hiện xuất nhập khẩu tại chỗ, xử lý hồ sơ hải quan, xác định loại hình phù hợp hoặc rà soát chứng từ giao dịch, Air & Sea Global sẵn sàng đồng hành với đội ngũ chuyên viên giàu kinh nghiệm, hỗ trợ tư vấn và triển khai giải pháp phù hợp với từng trường hợp thực tế.
