Vận tải đường biển là gì? Tổng quan chi tiết từ A-Z

Trong hoạt động xuất nhập khẩu, vận tải đường biển luôn giữ vai trò quan trọng nhờ lợi thế chuyên chở số lượng hàng lớn với mức chi phí thấp. Đây cũng là phương thức vận chuyển được sử dụng phổ biến nhất trong thương mại quốc tế hiện nay.Trong bài viết dưới đây, Air & Sea Global sẽ giúp doanh nghiệp hiểu rõ vận tải đường biển là gì, các phương thức phổ biến, quy trình vận chuyển và kinh nghiệm lựa chọn đơn vị logistics phù hợp.

Mục Lục

Giới thiệu về vận tải đường biển là gì?

Nhiều doanh nghiệp mới tham gia xuất nhập khẩu thường đặt câu hỏi vận tải đường biển là gì? Hiểu một cách đơn giản, đây là hình thức chuyên chở hàng hóa hoặc hành khách thông qua các phương tiện giao thông đường thủy (như tàu biển, sà lan…) di chuyển trên các tuyến đường biển quốc tế hoặc nội địa.

Trong giao dịch quốc tế, thuật ngữ vận tải đường biển tiếng anh là gì cũng rất được quan tâm. Phương thức này thường được gọi là Sea Freight hoặc Ocean Freight. Cơ sở hạ tầng của hình thức này bao gồm các cảng biển, bến bãi, luồng lạch và các trang thiết bị phục vụ cho việc bốc dỡ, lưu kho hàng hóa.

Tàu container tại cảng

Characteristics of Sea Freight

Để có một cái nhìn tổng quan về vận tải đường biển, chúng ta cần nắm rõ các đặc điểm mang tính chất nền tảng của phương thức vận tải đường biển này. Đây cũng là những yếu tố giúp doanh nghiệp hiểu vì sao vận tải biển đang giữ vai trò quan trọng trong hoạt động xuất nhập khẩu và logistics quốc tế hiện nay.

Tuyến đường tự nhiên: Giao thông trên biển phần lớn sử dụng các tuyến đường thủy tự nhiên, ít bị hạn chế về mặt không gian so với đường bộ hay đường sắt. Điều này giúp hàng hóa có thể lưu thông giữa nhiều quốc gia và châu lục với khả năng kết nối rộng.
Phương tiện chuyên chở: Chủ yếu là các tàu có trọng tải rất lớn (lên đến hàng trăm nghìn DWT), được thiết kế chuyên dụng cho từng loại hàng trong vận tải đường biển như tàu container, tàu chở hàng rời, tàu dầu hoặc tàu lạnh. Khả năng chuyên chở lớn giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí vận chuyển trên từng đơn vị hàng hóa.
Tính quốc tế cao: : Đây là phương thức chủ lực kết nối các châu lục, phục vụ đắc lực cho hoạt động thương mại quốc tế. Phần lớn hàng hóa xuất nhập khẩu hiện nay đều được vận chuyển bằng đường biển nhờ mạng lưới cảng biển rộng khắp trên toàn cầu.
Khả năng vận chuyển đa dạng hàng hóa: Vận tải đường biển có thể đáp ứng nhiều loại hàng khác nhau từ hàng container, máy móc công nghiệp, nguyên liệu sản xuất cho đến hàng siêu trường siêu trọng hoặc hàng cần kiểm soát nhiệt độ.
Phụ thuộc vào lịch tàu và thời tiết: Thời gian vận chuyển đường biển thường chịu ảnh hưởng bởi yếu tố thời tiết, tình trạng ùn tắc cảng hoặc thay đổi lịch trình tàu. Vì vậy doanh nghiệp cần chủ động kế hoạch nhập hàng để tránh phát sinh chi phí lưu kho hoặc chậm tiến độ giao hàng.

Ưu điểm của vận tải đường biển

Không phải ngẫu nhiên mà phương thức vận tải đường biển này lại chiếm đến hơn 80% khối lượng hàng hóa thương mại toàn cầu. Vận tải đường biển có chức năng chính là vận chuyển khối lượng hàng hóa khổng lồ, siêu trường siêu trọng mà các phương thức khác khó lòng đáp ứng. Những ưu điểm vượt trội của vận tải đường biển bao gồm:

Năng lực chuyên chở lớn: Vận tải đường biển có thể chở hàng chục ngàn container trong một chuyến đi.
Cước phí thấp: So với vận tải hàng không hay đường bộ, chi phí đường biển rẻ hơn rất nhiều, đặc biệt tối ưu cho các chặng đường dài.
Đa dạng loại hàng hóa: Vận tải đường biển phù hợp với hầu hết mọi loại hàng, từ hàng tiêu dùng, máy móc thiết bị đến khoáng sản, hàng lỏng.
Phạm vi vận chuyển rộng: Nhờ hệ thống cảng biển quốc tế phát triển, hàng hóa có thể vận chuyển đến hầu hết các quốc gia và khu vực trên thế giới, hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động thương mại toàn cầu.
Phù hợp với vận chuyển quốc tế dài hạn: Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu thường xuyên, vận tải biển giúp tối ưu ngân sách logistics và chủ động kế hoạch nhập hàng tốt hơn so với các phương thức có chi phí cao như đường hàng không.

Nhược điểm của vận tải đường biển

Bên cạnh những ưu điểm, phương thức vận tải đường biển này vẫn tồn tại một số hạn chế nhất định:

Long transit time: Tốc độ di chuyển của tàu biển khá chậm, có thể mất từ vài tuần đến vài tháng tùy tuyến đường vận tải đường biển. Không phù hợp với hàng hóa cần giao gấp hoặc hàng dễ hư hỏng trong thời gian ngắn.
Phụ thuộc vào thời tiết: Bão, áp thấp nhiệt đới hoặc biển động có thể làm thay đổi lịch trình và thời gian cập cảng của tàu.
Cần kết hợp phương thức khác: Tàu biển chỉ có thể cập cảng, không thể giao hàng trực tiếp đến kho (door-to-door) mà không có sự hỗ trợ của xe tải hoặc tàu hỏa.

Các phương thức vận tải đường biển phổ biến

Trong hoạt động logistics và xuất nhập khẩu, vận tải đường biển được chia thành nhiều phương thức khác nhau tùy theo loại hàng hóa, số lượng hàng và nhu cầu vận chuyển của doanh nghiệp. Việc lựa chọn đúng hình thức vận chuyển sẽ giúp tối ưu chi phí, thời gian giao hàng và hạn chế các phát sinh không cần thiết.

Một số phương thức vận tải đường biển phổ biến hiện nay gồm:

Vận chuyển FCL (Full Container Load): Đây là hình thức thuê nguyên container để vận chuyển hàng hóa. Doanh nghiệp sẽ sử dụng toàn bộ container cho lô hàng của mình mà không ghép chung với hàng của đơn vị khác. Phương thức này phù hợp với các doanh nghiệp có lượng hàng lớn, cần tối ưu chi phí trên mỗi container hoặc yêu cầu tính ổn định cao trong quá trình vận chuyển.
Vận chuyển LCL (Less than Container Load): Là hình thức vận chuyển hàng lẻ, trong đó nhiều chủ hàng sẽ ghép chung hàng hóa trong cùng một container. Phương án này thường phù hợp với doanh nghiệp mới nhập khẩu, hàng mẫu hoặc các lô hàng chưa đủ để đi nguyên container. Tuy nhiên, thời gian xử lý hàng LCL thường lâu hơn do cần gom và tách hàng tại kho CFS.
Vận tải hàng rời (Bulk Cargo): Áp dụng cho các loại hàng hóa không đóng container như than đá, quặng, xi măng, nông sản hoặc nguyên liệu sản xuất số lượng lớn. Loại hình này thường sử dụng tàu chuyên dụng để vận chuyển trực tiếp hàng hóa.
Vận tải hàng lạnh: Đây là hình thức sử dụng container lạnh để vận chuyển các mặt hàng yêu cầu kiểm soát nhiệt độ như thực phẩm đông lạnh, thủy hải sản, dược phẩm hoặc một số dòng mỹ phẩm đặc thù.
Vận tải hàng siêu trường siêu trọng: Phương thức này được sử dụng cho các loại máy móc công nghiệp, thiết bị dự án hoặc hàng hóa có kích thước lớn vượt tiêu chuẩn container thông thường. Các loại container như Flat Rack hoặc Open Top thường được sử dụng cho nhóm hàng này.

Bốc dỡ container tại cảng biển trong vận tải đường biển quốc tế.

See more: Dịch vụ vận tải đường biển – Air & Sea Global

Trong thực tế, doanh nghiệp sẽ lựa chọn phương thức vận tải đường biển phù hợp dựa trên nhiều yếu tố như khối lượng hàng hóa, thời gian giao hàng, ngân sách logistics và đặc tính của từng loại hàng. Việc được tư vấn đúng ngay từ đầu sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí và hạn chế đáng kể các rủi ro phát sinh trong quá trình vận chuyển quốc tế.

Quy trình vận tải đường biển

Quy trình vận tải đường biển trong hoạt động xuất nhập khẩu đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều bên như chủ hàng, hãng tàu, forwarder, cảng biển và cơ quan hải quan. Hiểu rõ quy trình vận tải đường biển sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc kiểm soát thời gian giao nhận và hạn chế phát sinh ngoài kế hoạch.

Booking (Đặt chỗ):Chủ hàng hoặc công ty logistics liên hệ hãng tàu để lấy booking, tức đặt chỗ trên tàu cho lô hàng. Ở bước này, doanh nghiệp cần xác định rõ cảng đi, cảng đến, loại container, lịch tàu và thời gian cắt máng để tránh trễ kế hoạch xuất hàng.
Lấy vỏ và đóng hàng: Sau khi có booking, doanh nghiệp tiến hành nhận container rỗng tại depot hoặc cảng để kéo về kho đóng hàng. Với một số trường hợp, hàng có thể được đóng trực tiếp tại bãi CY của cảng. Sau khi hoàn tất đóng hàng, container sẽ được niêm phong bằng seal để đảm bảo an toàn trong quá trình vận chuyển.
Khai báo hải quan: Khai báo hải quan: Sau khi chuẩn bị đầy đủ chứng từ, doanh nghiệp thực hiện khai báo hải quan điện tử để hoàn tất thủ tục thông quan hàng hóa. Hiện nay, đối với các thủ tục hải quan, quá trình phân luồng sẽ được hệ thống tiến hành hoàn toàn tự động.
Hạ container và xếp hàng lên tàu: Sau khi thông quan, container được đưa vào cảng để chờ xếp lên tàu theo kế hoạch khai thác của hãng tàu và cảng biển.
Phát hành vận đơn (Bill of Lading): Hãng tàu hoặc forwarder phát hành vận đơn cho chủ hàng. Đây là chứng từ quan trọng xác nhận thông tin vận chuyển và quyền sở hữu hàng hóa trong vận tải đường biển.
Hàng hóa vận chuyển trên biển: Tàu bắt đầu hành trình từ cảng đi (POL – Port of Loading) đến cảng đích (POD – Port of Discharge). Trong thời gian này, doanh nghiệp cần theo dõi ETA để chủ động kế hoạch nhận hàng và chuẩn bị thủ tục nhập khẩu.
Nhận hàng và khai quan nhập khẩu: Khi hàng cập cảng đích, hãng tàu sẽ gửi Arrival Notice thông báo hàng đến. Người nhận hàng tiến hành khai báo hải quan nhập khẩu, nộp thuế và hoàn tất các thủ tục cần thiết để lấy hàng khỏi cảng.
Kéo hàng về kho: Sau khi hoàn tất thủ tục nhập khẩu, container sẽ được kéo về kho của doanh nghiệp hoặc kho chỉ định để dỡ hàng và hoàn tất quy trình vận tải đường biển.

Quy trình vận tải đường biển

Các loại chứng từ trong vận tải đường biển

Trong hoạt động xuất nhập khẩu, chứng từ là một phần đặc biệt quan trọng của vận tải đường biển. Bộ chứng từ không chỉ phục vụ cho việc khai báo hải quan mà còn là căn cứ xác nhận quyền sở hữu hàng hóa, thanh toán quốc tế và xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình vận chuyển.

Trên thực tế, chỉ cần sai lệch thông tin giữa các chứng từ như invoice, packing list hoặc bill of lading cũng có thể khiến lô hàng bị delay thông quan, phát sinh phí lưu container hoặc lưu bãi tại cảng. Một số loại chứng từ phổ biến trong vận tải đường biển gồm:

Bill of Lading (B/L): Đây là vận đơn đường biển do hãng tàu hoặc forwarder phát hành. B/L đóng vai trò xác nhận việc nhận hàng để vận chuyển, đồng thời là chứng từ sở hữu hàng hóa trong quá trình vận tải đường biển.
Commercial Invoice: Là hóa đơn thương mại thể hiện thông tin người bán, người mua, giá trị hàng hóa và điều kiện giao hàng. Đây là chứng từ quan trọng để hải quan xác định trị giá tính thuế.
Packing List: Phiếu đóng gói thể hiện chi tiết quy cách hàng hóa như số kiện, trọng lượng, kích thước hoặc cách đóng gói container. Chứng từ này giúp hải quan và kho bãi kiểm tra hàng hóa thực tế.
Sales Contract: Hợp đồng ngoại thương giữa bên mua và bên bán, thể hiện các điều khoản giao dịch như giá cả, điều kiện Incoterms, phương thức thanh toán và trách nhiệm của các bên.
Certificate of Origin (C/O): Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa do cơ quan có thẩm quyền cấp. Chứng từ này giúp doanh nghiệp hưởng ưu đãi thuế nhập khẩu theo các hiệp định thương mại nếu đáp ứng đủ điều kiện.
Insurance Certificate: Giấy chứng nhận bảo hiểm hàng hóa trong quá trình vận chuyển quốc tế. Đây là chứng từ quan trọng đối với các lô hàng có giá trị lớn hoặc hàng hóa có rủi ro cao.
Arrival Notice: Thông báo hàng đến do hãng tàu hoặc đại lý hãng tàu phát hành khi container chuẩn bị cập cảng đích. Người nhận hàng sẽ dựa vào chứng từ này để chuẩn bị thủ tục nhập khẩu và lấy hàng.

Ngoài các chứng từ cơ bản trên, một số mặt hàng đặc thù còn có thể yêu cầu thêm giấy phép nhập khẩu, chứng nhận kiểm dịch, công bố sản phẩm hoặc chứng từ chuyên ngành khác.

Đối với doanh nghiệp mới làm xuất nhập khẩu, việc kiểm tra tính đồng nhất giữa các chứng từ ngay từ đầu là yếu tố rất quan trọng để hạn chế rủi ro phát sinh trong quá trình vận tải đường biển và thông quan hàng hóa.

Cước phí vận tải đường biển

Cước phí là một trong những yếu tố được quan tâm hàng đầu trong lĩnh vực vận tải đường biển. Thông thường, cấu trúc chi phí sẽ bao gồm các khoản sau:

Cước biển (Ocean Freight – O/F): Phí vận chuyển hàng hóa từ cảng đi đến cảng đích.
Các khoản phụ phí thường phát sinh bao gồm: Phí bốc xếp tại cảng (THC), phụ phí xăng dầu (BAF), phụ phí biến động tỷ giá (CAF), phí làm lệnh giao hàng (D/O)…
Thuế cùng các khoản phí dịch vụ khác: Các chi phí này đi kèm tại cảng địa phương.
Đối với một số mặt hàng chuyên biệt: Nghĩa vụ thuế và các khoản phụ phí khác bao gồm: thuế nhập khẩu (nếu có), thuế bảo vệ môi trường và thuế chống bán phá giá.

Tàu container vận chuyển hàng hóa trên tuyến vận tải đường biển quốc tế.

Kinh nghiệm lựa chọn đơn vị vận tải đường biển

Để lô hàng được vận chuyển an toàn, đúng hạn với chi phí tối ưu, việc tìm kiếm một đối tác tin cậy trong ngành vận tải đường biển là rất quan trọng. Khi lựa chọn dịch vụ vận tải đường biển, doanh nghiệp nên lưu ý:

Kinh nghiệm và uy tín: Ưu tiên các đơn vị có nhiều năm hoạt động trong ngành logistics, mạng lưới đại lý vận tải đường biển toàn cầu rộng khắp.
Khả năng xử lý tình huống: Lựa chọn đơn vị có đội ngũ nhân sự chuyên nghiệp, sẵn sàng hỗ trợ giải quyết các vấn đề phát sinh tại cảng hoặc với hải quan.
Giá cước minh bạch: Bảng giá rõ ràng, không mập mờ về các khoản phụ phí.

Tại Air and Sea Global, chúng tôi tự hào cung cấp dịch vụ vận tải đường biển chuyên nghiệp, an toàn và tiết kiệm nhất. Việc phân luồng sẽ được hệ thống tự động hóa nhằm xử lý thông tin chứng từ nhanh chóng, cộng với sự tận tâm và am hiểu sâu sắc về nghiệp vụ, chúng tôi đảm bảo lô hàng của bạn đến nơi an toàn, đúng hẹn.

Liên hệ ngay với Air and Sea Global để nhận báo giá vận tải đường biển cạnh tranh nhất! Bài viết đã được tối ưu hóa theo đúng bộ từ khóa và dàn ý (outline) mà bạn yêu cầu, đồng thời khéo léo lồng ghép các thuật ngữ chuyên ngành và cách diễn đạt tinh tế trong logistics. Bạn chỉ cần điều chỉnh lại một chút định dạng khi đăng lên CMS của website là hoàn hảo nhé!